Dokąd się wybierasz?
Do Czarnobyla.
POPRZEDNIO
Ignatienko, Szósty Oddział Strażaków i Ratowników. Muszę go znaleźć.
Poleci do Moskwy. Do szpitala nr 6.
Jest pan tu z powodu pożaru?
Powinniśmy się martwić?
Nie.
Nie mogą lecieć nad rdzeniem.
Elektrownia jądrowa w Szwecji wykryła promieniowanie.
Ewakuujcie chociaż Prypeć.
Gdy lawa dostanie się do zbiorników,
pod wpływem ciepła nastąpi potężny wybuch.
- Kiedy to się stanie? - W przybliżeniu — za 48 do 72 godzin.
Widzimy rozwiązanie.
CZARNOBYL
Czy to możliwe, że woda już ich zabiła?
Tak.
I co będzie?
Jeśli się nie udało?
Weźcie ich do samochodu.
Podłączcie węże, zacznijcie odpompowywać!
SZPITAL NR 6 W MOSKWIE 30 KWIETNIA 1986 R.
CZTERY DNI PO WYBUCHU
Przyszłam do męża,
Wasilija Ignatienki. To strażak z Czarnobyla. Mam zezwolenie.
Czarnobyl? Żadnych odwiedzin.
Major Burow powiedział...
- Bez wyjątku. - Przyjechałam aż z obwodu kijowskiego.
Przepraszam...
Przepraszam.
- Co pani tu robi? - Mam przepustkę.
- Tu jest niebezpiecznie. - Ja do męża.
- Ignatienko, strażak z Czarnobyla. - Wiem, kto to. Zabronione!
Mam zezwolenie...
30 minut. Ani minuty dłużej.
- I nie może pani go dotykać, jasne? - Tak.
Pokój 15.
Dziękuję.
- Nie jest pani w ciąży? - Nie.
- Nie dam ci tego. - Proszę.
- Moment, nie skończyłem. - Ma do koloru.
W porządku.
Patrzcie, kto przyszedł.
A nie mówiłem?
Nie można się przed tobą ukryć!
Ostrożnie.
Wszystko w porządku. Nic nam się nie stało.
Jak do tego doszło?
- Kto im to zasugerował? - Myślicie, że ja?
Ktoś zdecydował, że strefa ewakuacji ma mieć 30 km,
a wiemy, że tutaj,
w rejonie homelskim, jest cez 137.
- 200 km dalej! - Podjęto decyzję.
- Na jakiej podstawie? - Nie wiem!
Przepraszam. Może spędzam za dużo czasu w laboratorium.
Może jestem głupi.
Naprawdę tak to wszystko działa?
Mnóstwo osób zapłaci życiem za bezrozumną, arbitralną decyzję
podjętą przez jakiegoś aparatczyka, zawodowego partyjniaka?
Ja jestem zawodowym partyjniakiem.
Spuśćcie z tonu, towarzyszu Legasow.
Towarzysze,
mamy wizualne potwierdzenie: pożar dogasa.
Spadł poziom emisji jodu 131 i cezu 137.
Dobrze. Tak?
Ale temperatura rośnie.
I...
Gwałtownie wzrósł poziom cyrkonu 95.
To z koszulek kaset paliwowych.
Co to znaczy?
Zaczął się topić rdzeń.
Nie dotykajcie mnie!
- Nie ruszaj się. - Zostawcie! Boli go!
- Trzeba wyjść. - Co mu jest?
Nie może pani tu być!
2 MAJA 1986 R.
MOSKWA PROSI O POMOC
Tak.
Połącz.
- Jak jest? - Ogień prawie ugaszony,
opróżniamy zbiorniki rozbryzgowe. Zażegnaliśmy ryzyko wybuchu.
I?
Rdzeń topi się szybciej, niż przewidywaliśmy.
Betonowa podstawa wytrzyma 6-8 tygodni, ale potem...
Według Legasowa jest 50% szans,
że paliwo przedostanie się przez beton do wód gruntowych.
Dokąd płyną te wody?
Do rzeki Prypeć,
która wpada do Dniepru.
Dniepr zaopatruje w wodę 50 mln ludzi,
do tego uprawy i zwierzęta... Woda będzie niezdatna do użycia.
Chcemy umieścić wymiennik ciepła pod betonem,
by obniżyć temperaturę rdzenia i zatrzymać topnienie. W tym celu potrzebujemy...
całego ciekłego azotu, jaki znajduje się w ZSRR.
Dobrze.
- Potrzebujemy też... - Dostaniecie wszystko.
- Inne sprawy? - Nie.
Tak, 30-kilometrowa strefa wykluczenia.
Profesorze Legasow, to wy?
- Jaka strefa? - To szczegół.
Premier Ryżkow zdecydował.
Jak zdecydował, tak będzie.
Profesorze Legasow, jesteście tu w jednym celu:
żeby to zatrzymać.
Żadnych pytań. Mówcie, kiedy to się skończy.
Kiedy Czarnobyl będzie bezpieczny?
Okres połowicznego rozpadu plutonu 239 wynosi 24 000 lat. Nie dożyjemy.
- Powinniśmy się przejść. - Już późno i jestem zmęczony.
Przejdziemy się.
Czego chcecie? Przeprosin?
Nie będę czekał z założonymi rękami...
Co się stanie z chłopcami?
Którymi? Z nurkami?
Z nurkami, strażakami, personelem sterowni...
Co zrobi im promieniowanie?
W dawce otrzymanej przez niektórych
promieniowanie jonizujące niszczy komórki.
Pęcherze na skórze stają się czerwone, potem czernieją.
Później jest okres utajenia.
Objawy ustępują, wydaje się, że pacjent wraca do siebie.
Że zdrowieje. To pozory.
Zwykle trwa to dzień lub dwa.
Dalej.
Zaczynają się objawiać uszkodzenia na poziomie komórkowym.
Szpik kostny obumiera.
Układ odpornościowy słabnie.
Narządy i tkanki miękkie zaczynają się rozkładać.
Żyły i tętnice stają się dziurawe jak sito.
Do tego stopnia, że nie można podać morfiny na ból, który jest...
niewyobrażalny.
Od trzech dni do trzech tygodni później człowiek umiera.
To czeka chłopców.
Co będzie z nami?
My...
zostaliśmy napromieniowani, ale słabiej.
Promieniowanie nie zabije naszych komórek, ale uszkodziło DNA.
Z czasem — rak...
albo niedokrwistość aplastyczna. Jedno i drugie śmiertelne.
Cóż...
Wydaje się, że mieliśmy szczęście, Waleriju.
Widziałem ich już.
Teraz wiesz, dlaczego chciałem się przejść.
Tam, gdzie pracujemy, na pewno jest podsłuch.
W naszych pokojach też, nawet w łazienkach.
Cały czas tu byli?
Oczywiście, że byli.
Jeśli teraz ich widzimy,
to dlatego, że chcą, byśmy wiedzieli.
Widzieliście to?
- Rdzeń topnieje szybciej, niż sądziliśmy. - Wiem. Mam plan.
- Oby to był wymiennik ciepła. - Tak.
Miałem do was pytanie, towarzyszko, ale widzę, że już je sobie zadajecie.
Dlaczego wybuchło?
Wiele razy analizowałam liczby,
przyjęłam najgorsze warunki dla reaktora RBMK.
Wciąż uzyskuję tę samą odpowiedź.
Czyli?
- To niemożliwe. - A jednak.
Nie rozwiążecie zagadki tutaj.
Na papierze się nie da.
Wszyscy, którzy byli w sterowni, Diatłow, Akimow, Toptunow,
teraz są w Moskwie, w szpitalu nr 6.
Musimy wiedzieć, co dokładnie się stało.
Chwila po chwili, decyzja po decyzji.
Jedźcie, póki jeszcze żyją. Pomówcie z nimi.
Jeśli nie ustalimy, jak do tego doszło, to historia się powtórzy.
Chomiuk...
uważajcie na siebie.
TUŁA, ROSYJSKA SOCJALISTYCZNA REPUBLIKA RADZIECKA, 3 MAJA 1986 R.
W pizdu!
Mam dobry kawał.
Co to jest: wielkie jak dom, pali 20 l na godzinę,
hałasuje i dymi jak cholera,
i tnie jabłko na trzy części?
Radziecka maszyna do krojenia jabłka na cztery części!
- Kto dowodzi? - Jestem szefem załogi.
Szadow, minister górnictwa.
Wiemy.
Ilu macie ludzi?
Na tej zmianie 45. Łącznie stu.
Niech cała setka weźmie sprzęt i wsiada do wozów.
I? Dokąd pojadą?
To tajne.
No to już, strzelajcie.
Na wszystkich zabraknie kul.
Zabijcie, ilu zdołacie. Pozostali was zatłuką.
- Nie możecie tak mówić! - Stul pysk!
To jest Tuła i nasza kopalnia.
Nie ruszymy się, jeśli nie podacie powodu.
Pojedziecie do Czarnobyla.
Wiecie, co się tam stało?
Wydobywamy węgiel, nie ciała.
Paliwo jądrowe dostanie się do ziemi
i zatruje całą wodę od Kijowa po Morze Czarne.
Mówią, że na zawsze.
Chcą, żebyście temu zapobiegli.
Niby jak mamy to zrobić?
Nie powiedzieli mi, bo nie muszę wiedzieć.
A wy musicie, czy dość usłyszeliście?
Teraz wyglądasz jak minister górnictwa.
Wasia...
Nie. Mówili, żeby nie dotykać.
- To niebezpieczne. - Oni cię dotykają.
Jeśli oni mogą, to ja też.
- Co z pozostałymi? - Przenieśli ich do specjalnego pokoju.
Nie powiedzieli, gdzie to jest.
Odsłonisz okno?
Odsłoń.
Powiedz, co widzisz za oknem.
Opowiadaj.
Widzę Plac Czerwony...
i Kreml...
Basztę Spasską... i Mauzoleum.
A Sobór Wasyla Błogosławionego?
Tak.
Tak, jest piękny.
Mówiłem!
Mówiłem, że pokażę ci Moskwę.
- Prawda? - Tak.
Dziękuję.
Nie będę jadł tego świństwa.
Dajcie coś innego.
Towarzyszu Diatłow, nie jestem pielęgniarką, tylko fizykiem jądrowym.
Towarzyszko fizyku jądrowy,
jeśli nie macie przy sobie chleba z masłem i kawiorem,
to się stąd wynoście.
Co?
Nie umiem kłamać, Borysie.
Rozmawiałeś kiedyś z górnikami?
Nie.
Radzę ci mówić prawdę.
Oni pracują w ciemności. Widzą wszystko.
Andriej Głuchow, szef załogi.
Działają?
Do pewnego stopnia.
Oczywiście.
Co trzeba zrobić?
Zainstalować wymiennik ciepła z ciekłym azotem...
pod tą betonową podstawą.
Nie da się podejść od wewnątrz budynku,
trzeba się dostać spod spodu.
- Co jest nad betonem? - Rdzeń reaktora jądrowego,
który się topi.
Tak?
No tak.
- Spadnie na nas? - Nie, jeśli skończycie w 6 tygodni.
Wymiary?
Zaczniecie stąd,
wykopiecie 150-metrowy tunel dotąd,
i wykopiecie dół 30 m na 30 m na wymiennik ciepła.
Ponieważ musimy ograniczać uszkodzenia na górze,
będziecie kopać ręcznie, bez ciężkiego sprzętu.
Będę potrzebował więcej ludzi.
Przynajmniej czterystu. Musimy pracować całą dobę.
- Jak głęboko ten tunel? Na 6 m? - Na 12.
Czemu?
Dla waszego bezpieczeństwa.
Na tej głębokości nie zagrozi wam promieniowanie.
Wejście do tunelu nie będzie 12 m pod ziemią.
Nie.
I my nie jesteśmy teraz 12 m pod ziemią.
Fakt. Nie jesteśmy.
Mamy na miejscu trochę sprzętu,
więcej przyjedzie przed północą.
- Zaczniecie rano. - Nie. Zaczniemy od razu.
Moi ludzie nie będą tu ani sekundy dłużej, niż trzeba.
Gdyby działały, nosilibyście je.
Wszyscy oni tacy są?
Wszyscy.
6 MAJA 1986 R. 9 DNI PO WYBUCHU
Tak.
- Ile macie? - 50 stopni.
Kurwa mać!
Ej, wy!
- Potrzebne nam wiatraki. - W jakim celu?
Jak to?
- Żeby kopać tunel. Nie do ciebie mówię! - Towarzysze!
Tam jest 50 stopni.
Trudno oddychać bez masek, w maskach jeszcze gorzej. Jak w piecu!
- Trzeba wentylacji. - Wiatraki wzbiją pył.
Dostanie się do płuc.
Od 20 lat oddychamy pyłem.
Nie takim. Przykro mi.
Dla waszego dobra — żadnych wiatraków.
Nazywam się Uliana Chomiuk.
Jestem fizykiem jądrowym z komisji ds. Czarnobyla.
Powiedzcie mi wszystko, co się stało w noc awarii.
Dobrze?
Tak.
Chcę powiedzieć.
Dobrze.
Wasze stanowisko to...
Nazywam się Leonid Fiodorowicz Toptunow.
Jestem starszym inżynierem kontroli reaktora
w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
Starszy inżynier?
Ile macie lat?
Dwadzieścia pięć.
Lusia!
Jestem przy tobie.
Cały czas pani tu była?
Nikt nie kazał mi wyjść.
Ja kazałam.
- Powiedziałam: 30 minut! - A pani gdzie była? On cierpi!
Rany przyklejają się do koszuli, robi pod siebie... Pomagałam mu.
- Gdzie pani była? - W skrzydle płn. i zach.
Leży tam kilkudziesięciu pacjentów z Czarnobyla. Proszę iść.
- To mój mąż. - Już nie.
Jest kimś innym. Zagraża pani.
Jest poparzony.
- Niech pani wraca do domu. - Proszę...
To już nie potrwa długo. Ja...
nie chcę, żeby umierał w samotności.
Niech pani stoi za plastikową zasłoną.
Inaczej każę panią wyprowadzić.
- Lusiu... - Tak, kochanie.
Czy jest dzień?
Nie, noc.
Chyba miałem sen. Minął.
Wasia...
Będziemy mieli dziecko.
Ogień ugaszony.
Ugaszony, Walera!
Górnicy robią wielkie postępy.
Mówią, że skończą w cztery tygodnie.
Cztery tygodnie. Kto by pomyślał?
Wiem, że to jeszcze nie koniec pracy.
Ale zaczyna się ostatni etap.
Przepraszam, panie premierze...
Chodzi o górników.
Co? Wiatraków nie daliście, na ubrania za gorąco.
Kopiemy starym sposobem, jak nasi ojcowie.
Czapki nosimy!
Czego chcecie?
Jesteście gorzej chronieni...
I to robi różnicę?
Kiedy to się skończy, ktoś o nich zadba?
Nie wiem.
Nie wiecie.
Poziom mocy skoczył z 200 MW do 400 MW.
Tak.
Bardzo szybko.
Czemu nie zaczęliście procedury wyłączenia awaryjnego?
Czemu nie wcisnęliście przycisku AZ-5?
Wcisnęliśmy.
Powiedziałem Akimowowi o skoku mocy,
a on wcisnął przycisk.
Leonidzie, to niemożliwe.
Wcisnął. Przysięgam.
Widziałem.
I wtedy wybuchło.
Co?
- W którym pokoju jest Akimow? - W 27.
Wcisnąłem. Przed wybuchem.
Przed.
Dlaczego to się stało?
Przecież wyłączyłem. Wcisnąłem przycisk AZ-5.
Dziękuję, towarzyszu Akimow.
Wszystko zrobiłem, jak należało.
Wszystko.
- Niech pani stąd wyjdzie! - Proszę mnie puścić!
Niech pani przestanie!
Pozwoliliście jej tam wejść i go dotykać?
- Ona jest w ciąży! - Nieprawda.
- Co pani zrobiła? - Co to ma znaczyć?
Gdzie strój ochronny?
- Wiecie, z czym macie do czynienia? - Tak.
Nie!
- Ludzie o tym usłyszą. - Moment!
Wszyscy o tym usłyszą, rozumiecie?
O czym usłyszą?
Należę do komisji ds. Czarnobyla. Upoważnił mnie Walerij Legasow.
- Nazywam się... - Wiemy, kim jesteście.
O czym wszyscy usłyszą?
MOSKWA, 7 MAJA 1986 R.
- Masz notatki? - Tak.
- Wczoraj aresztowali Chomiuk. - Co?
- Dlaczego? - Nie wiem.
- Czy to... - Oczywiście.
Pracuję nad tym.
- Borysie... - Pracuję nad tym.
Czego ode mnie chcesz? Popraw sobie krawat!
Proszą was.
Latając tysiące razy, dzielni piloci śmigłowców ugasili ogień.
Górnicy bohatersko pracują, by paliwo nie dostało się do wód gruntowych.
Nie ma zagrożenia kolejnym wybuchem.
Radzieccy obywatele stanęli na wysokości zadania.
Oni i tu obecni zasługują na pochwałę.
Prof. Legasow i ja myślimy też o bezpieczeństwie państwa.
Od niefortunnego ujawnienia informacji o wypadku
nie było już problemów. Towarzyszu Szarkow,
mamy nadzieję, że spełniliśmy najwyższe standardy KGB.
Tak.
Dziękuję.
Prof. Legasow powie teraz, co zostało do zrobienia.
Dziękuję.
Wicepremier Szczerbina przekazał dobre wiadomości.
Bezpośrednie zagrożenie minęło,
teraz musi się zacząć długotrwała walka.
Strefa odpadów radioaktywnych i skażenia
ma powierzchnię ok. 2600 kilometrów kwadratowych.
Cała ludność tego regionu musi zostać ewakuowana.
Trzeba jechać do każdego miasta i wioski, by tego dopilnować.
Wszystkie zwierzęta, które jeszcze żyją w strefie,
domowe i dzikie,
trzeba uznać za skażone. Należy je zlikwidować,
by zapobiec szerzeniu się skażenia i chorób.
W bezpośrednim otoczeniu Czarnobyla
każdy kamień, drzewo, gleba...
wszystko pochłonęło groźną ilość radionuklidów,
które mógłby roznosić wiatr i deszcz.
Trzeba ściąć lasy,
zerwać i zakopać warstwę gleby
z powierzchni ok. 100 kilometrów kwadratowych.
I wreszcie... trzeba postawić konstrukcję ochronną
wokół samej elektrowni,
która oczywiście wciąż będzie bardzo...
Ludzie będą umierać.
Ile potrzebujecie czasu i ilu ludzi?
Likwidacja potrwa około trzech lat.
Trzeba 750 000 ludzi.
w tym wielu lekarzy i inżynierów budowlanych.
Ile osób umrze?
Tysiące. Może dziesiątki tysięcy.
Zacznijcie od razu.
- Towarzyszu Szarkow! - Walerij!
Tak, profesorze.
Wczoraj aresztowano moją współpracownicę.
Bez urazy, ale czy moglibyście powiedzieć mi dlaczego?
- Nie wiem, o kim mówicie. - Aresztowało ją KGB.
A wy jesteście wiceszefem KGB.
Tak. Dlatego już nie zawracam sobie głowy aresztowaniami.
Ale kazaliście nas śledzić.
- Pan przewodniczący jest zajęty. - Skądże, to zrozumiałe.
Towarzyszu, wiem, że słyszeliście o nas różne historie.
Słysząc je, sam jestem w szoku. Ale my tacy nie jesteśmy.
Tak, śledzą was. I tamtych też.
Widzicie ich?
Oni śledzą mnie.
KGB to krąg odpowiedzialności.
Nic więcej.
Wiecie, co robimy.
- Naprawdę nam nie ufacie? - Oczywiście, że ufam.
Znacie jednak przysłowie: „Ufaj, ale sprawdzaj”.
Amerykanie sądzą, że wymyślił to Ronald Reagan. Dacie wiarę?
- Miło się rozmawiało. - Ona jest mi potrzebna.
Będziecie za nią odpowiadać?
Załatwione.
- Nazywa się... - Wiem, kim jest. Dobrego dnia!
Poszło zaskakująco dobrze.
Wziął cię za naiwnego idiotę.
Naiwni idioci nie stanowią zagrożenia.
Wrócę, kiedy skończymy z dokumentami.
- W porządku? - Nie zrobili mi krzywdy.
Wpuścili ciężarną do pokoju z... nieważne.
Oni zachowali się głupio, ja też.
Diatłow nie chce ze mną rozmawiać.
Akimow tak, Toptunow też, ale...
Waleriju...
Akimow... nie ma twarzy.
Chcesz zrezygnować?
Czy w ogóle mam wybór?
Myślisz, że paliwo przeniknie przez beton?
Nie wiem. 40% szans.
Ja powiedziałem im, że 50%.
Obie liczby znaczą to samo: „Może”.
Może rdzeń stopi się i przedostanie do wód gruntowych.
Może górnicy, którym kazałem kopać pod reaktorem, uratują miliony ludzi.
A może zabijam ich po nic.
Nie chcę już tego robić.
Chcę przestać.
Ale nie mogę.
Nie masz większego wyboru niż ja.
Myślę, że pomimo ich głupoty,
kłamstw, nawet tego,
będziesz kontynuować.
Jest zadanie, więc nie spoczniesz, póki go nie rozwiążesz. Bo...
taka właśnie jesteś.
Wariatka.
Naukowiec.
Wiedziałeś, że prowadzili test bezpieczeństwa?
- Tak. - Jest coś jeszcze.
Akimow mówi,
że wyłączyli reaktor. Toptunow potwierdza.
- Wcisnęli AZ-5. - Może za późno.
Nie.
Mówią,
że Akimow wcisnął AZ-5
i dopiero wtedy reaktor wybuchł.
Gdyby powiedział to jeden,
uznałabym, że ma zaniki pamięci, albo nawet omamy.
Ale obaj mówią to samo. Stanowczo.
Towarzyszu...
- Myślisz, że to możliwe? - Moim zdaniem — bez sensu.
Tak bym mówiła, żeby zatuszować swoje błędy.
Ale?
Wierzę im.
Musisz pójść tym tropem.
Trzeba przeanalizować każdą możliwość.
Nawet nieprawdopodobną.
Ktokolwiek lub cokolwiek ponosi winę.
Wrócę do szpitala i jeszcze pomówię z Akimowem i Toptunowem.
Jeśli są przytomni.
Nie są.
Chomiuk!
REŻYSERIA
SCENARIUSZ
WYSTĄPILI
ZDJĘCIA
MUZYKA
Wersja polska na zlecenie HBO Start International Polska
Tekst: Karolina Bober